Jakie kolory widzi pies? Świat oczami czworonoga

Kiedy rzucasz Twojemu pupilowi czerwoną piłkę na zielony trawnik, prawdopodobnie widzi on jednolitą żółto-szarą plamę. To nie znaczy, że kolory, które widzi pies sprowadzają się do czerni i bieli, bo czworonogi widzą świat w kolorze, tylko w innym zestawie barw niż my. Psy są dichromatami, czyli rozróżniają dwa zakresy kolorów (niebieski i żółty), podobnie jak człowiek z najczęstszą postacią daltonizmu. Wiedza o tym, jak widzą psy, ma bardzo konkretne skutki w codziennym życiu: dobór zabawek, dobór smyczy, sposób prowadzenia treningu i nawet wybór miejsca na spacer.

Jakie kolory widzi pies naprawdę?

Najprostsza odpowiedź brzmi: psy widzą niebieski, żółty i wszystkie ich odcienie pośrednie (szarości, lawendy, beże). Pozostała część widma, czyli zieleń, pomarańcz i czerwień, jest dla psiego mózgu nieczytelna jako odrębny kolor i interpretowana jako odcień żółtego lub szarości. Czerwona zabawka leżąca na trawie zlewa się więc z tłem w jeden żółto-szary obszar, a Twój pies częściej odnajduje ją po zapachu niż wzrokowo.

Naukowy wytrych dla tej różnicy to widzenie dichromatyczne. Człowiek ma w siatkówce trzy typy czopków (receptorów reagujących na kolor): pierwszy reaguje na fale krótkie odpowiadające barwie niebieskiej (szczyt wrażliwości około 420 nm), drugi na fale średnie odpowiadające zielonej (około 530 nm), a trzeci na fale długie odpowiadające czerwonej (około 560 nm). Pies ma tylko dwa typy czopków, z pikami wrażliwości około 429 nm (niebieski) i 555 nm (żółtawo-zielony). Brakuje mu trzeciego receptora, który u ludzi pozwala odróżnić czerwień od zieleni.

Pierwsze rzetelne badanie potwierdzające dichromatyzm u psów przeprowadził w 1989 roku zespół Jaya Neitza na Uniwersytecie Kalifornijskim w Santa Barbara. Późniejsze prace, m.in Uniwersytetu w Lincoln, potwierdziły te wyniki i pokazały, że ten model widzenia jest stały we wszystkich rasach, niezależnie od wielkości, koloru tęczówki czy długości pyska. Innymi słowy, york, owczarek i mops widzą kolory dokładnie tak samo.

Budowa oka psa: czopki, pręciki i tapetum lucidum

Żeby zrozumieć, dlaczego wzrok psa jest tak inny od ludzkiego, trzeba zajrzeć do siatkówki, czyli warstwy światłoczułej w tylnej części gałki ocznej. To właśnie tam znajdują się dwa rodzaje fotoreceptorów: czopki - odpowiedzialne za widzenie kolorów i ostrość w dobrym oświetleniu, nazywane widzeniem fotopowym oraz pręciki - odpowiedzialne za widzenie w słabym świetle i detekcję ruchu, czyli widzenie skotopowe.

U psa proporcja pręcików do czopków sięga około 20:1, podczas gdy u człowieka jest to mniej więcej 5:1. Oznacza to, że siatkówka czworonoga jest zoptymalizowana pod kątem słabego światła i ruchu, a nie pod kątem rozróżniania kolorów. To ewolucyjna spuścizna po wilku, drapieżniku polującym o zmierzchu i świcie, dla którego dostrzeżenie poruszającego się królika w półmroku było ważniejsze niż odróżnienie czerwonej maliny od zielonego liścia.

Dlaczego oczy psa świecą w ciemności?

Za świecący w ciemności wzrok odpowiada tapetum lucidum, czyli warstwa odbijająca światło położona pod siatkówką. Działa jak naturalne lustro: światło, które przeszło przez siatkówkę bez pobudzenia receptorów, odbija się od tapetum i przechodzi przez warstwę światłoczułą jeszcze raz, dając receptorom drugą szansę na zarejestrowanie sygnału. Według badań nad zwierzętami domowymi tapetum lucidum potrafi zwiększyć ilość światła docierającego do receptorów nawet 130-krotnie w porównaniu z ludzkim okiem, które tej warstwy nie ma.

To dlatego oczy psa złowione w światłach samochodu „świecą” na zielonkawo, niebieskawo lub żółtawo (kolor zależy od pigmentacji warstwy). Ten sam mechanizm sprawia, że Twój pupil bez problemu odnajduje się w pokoju oświetlonym jedynie lampką nocną, podczas gdy Ty potykasz się o zabawki.

Czy pies jest daltonistą? Porównanie wzroku psa i człowieka

Stwierdzenie „pies jest daltonistą” jest mylące, choć ma w sobie ziarno prawdy. Daltonizm u człowieka to dziedziczna wada widzenia barw, najczęściej polegająca na braku lub niesprawności czopków reagujących na zieleń (deuteranopia) albo czerwień (protanopia). U psów dichromatyzm to nie wada, lecz norma gatunkowa, w dodatku obecna od urodzenia u wszystkich osobników.

Jeśli porównasz mapę kolorów widzianych przez psa z mapą widzianą przez człowieka z deuteranopią, zobaczysz duże podobieństwo. Dlatego określenie „pies widzi świat tak jak osoba z czerwono-zielonym daltonizmem” jest dydaktyczne i przybliża prawdę, ale to uproszczenie, nie diagnoza. Pies po prostu jest tak skonstruowany od urodzenia i radzi sobie ze swoim widzeniem bez najmniejszych trudności.

Z tabeli widać, że pies nie jest „gorszy” ani „lepszy” wzrokowo od człowieka. Po prostu wyspecjalizował się w innych zadaniach: detekcji ruchu, widzeniu w półmroku i obserwowaniu szerokiego pola. Człowiek z kolei wyspecjalizował się w kolorze i ostrości szczegółów: czytanie, rozpoznawanie twarzy, manipulowanie drobnymi przedmiotami.

Co pies widzi lepiej niż człowiek?

W kilku obszarach psi wzrok bije ludzki na głowę. Lepsze widzenie w półmroku to oczywistość: dzięki przewadze pręcików i obecności tapetum lucidum Twój pupil bez problemu radzi sobie w warunkach, w których my widzimy jedynie kontury. Świetna detekcja ruchu jest jednak najmniej oczywistą przewagą. Pies dostrzega niewielki ruchomy obiekt z odległości nawet 800-900 metrów, podczas gdy człowiek przy tej samej luminancji ma kłopot z dostrzeżeniem go już z 500 metrów. Stąd reakcja Twojego psa na biegnącego daleko po polu zająca, którego sam ledwie zauważasz.

Pies ma też szersze pole widzenia. U ludzi wynosi ono około 180 stopni, u psów (zależnie od rasy i ustawienia oczu w czaszce) od 240 do 270 stopni. Rasy z bardziej bocznym ustawieniem oczu, na przykład charty, mają niemal panoramiczne widzenie, choć kosztem mniejszego pola widzenia stereoskopowego, czyli oceny odległości w trzech wymiarach.

Krótka lista, w czym pies wyprzedza człowieka:

• detekcja ruchu, zwłaszcza ruchu poprzecznego do osi wzroku (psia siatkówka rejestruje minimalne zmiany położenia),

• widzenie w słabym świetle (5-6 razy lepsze niż ludzkie dzięki tapetum lucidum i nadwyżce pręcików),

• szersze pole widzenia (do 270° wobec 180° u człowieka),

• wyższy próg fuzji migotania (płynniejsze postrzeganie szybko zmieniających się obrazów),

• częściowa wrażliwość na bliski ultrafiolet (badania Rona Douglasa z 2014 roku wykazały, że soczewki psów przepuszczają część promieniowania UV-A, niedostępnego dla człowieka).

Te przewagi mają konkretne skutki w codziennym życiu. Twój pies dostrzega Cię w ciemnym pokoju, zanim sam dostrzeżesz go. Reaguje na samochód lub rowerzystę zbliżającego się z boku, którego Ty zauważasz dopiero wtedy, gdy znajdzie się w polu widzenia centralnego.

Migotanie obrazu, czyli dlaczego pies inaczej widzi telewizor

Krytyczna częstotliwość migotania (po angielsku critical flicker fusion frequency) to liczba klatek na sekundę, po której obraz przestaje migotać i wygląda na płynny. U ludzi wynosi około 60 Hz, u psów 70-80 Hz. Stare telewizory CRT i niektóre świetlówki migoczą z częstotliwością około 50-60 Hz, czyli dla nas wyglądają jednolicie, a dla psa są ciągiem oddzielnych błysków. To dlatego Twój pupil może być rozdrażniony pod migoczącą lampą lub odwracać się od „starego” telewizora, a jednocześnie z zainteresowaniem oglądać współczesny ekran 100 Hz, gdzie ruchomy obraz wydaje mu się płynny.

Jak wiedza o psim wzroku pomaga w wyborze zabawek i treningu?

Najbardziej doniosła praktyczna konsekwencja wiedzy o psim wzroku dotyczy doboru zabawek. Klasyczna czerwona piłka tenisowa, którą rzucasz na zielony trawnik, dla Twojego pupila wygląda jak żółto-szary obiekt na żółto-szarym tle. Wystarczy zamienić ją na piłkę niebieską albo na piłkę jasnożółtą (kolor neonowy), żeby kontrast z trawą drastycznie wzrósł i pies odnajdywał ją wzrokowo, nie tylko węchowo.

Na jakie kolory zabawek zwrócić uwagę?

Kupując zabawkę dla swojego psa, kieruj się jedną zasadą: szukaj kontrastu wzorca z tłem, na którym ma być używana. Niebieski jest najsilniej widzianym przez psa kolorem i wyróżnia się na większości naturalnych teł, włącznie z trawą, piaskiem, śniegiem i ziemią. Żółty, zwłaszcza neonowy, także daje wyraźny kontrast, pod warunkiem, że tło nie jest żółtawe. Czerwień, zieleń i pomarańcz są dla psa nieprzydatne, bo wszystkie zlewają się w jedną żółto-szarą barwę. Krótko mówiąc, czerwona zabawka Kong na trawniku wcale nie pomaga Twojemu pupilowi w aporcie, choć dla Ciebie wygląda efektownie.

Druga ważna zasada dotyczy treningu i zabawek węchowych. Skoro pies nie rozróżnia czerwieni i zieleni, polowanie na ukryte przysmaki w trawie odbywa się przede wszystkim węchem, a nie wzrokiem. Maty węchowe, zabawki interaktywne i ukrywanie nagrody w zwiniętym ręczniku to skuteczna stymulacja umysłowa właśnie dlatego, że odwołują się do najmocniejszego zmysłu psa, czyli węchu, a nie do najsłabszego, czyli wzroku w warunkach kolorystycznych. W ofercie sklepu znajdziesz zabawki węchowe i interaktywne między innymi marki Lambwolf, dobrane tak, żeby angażować nos czworonoga, niezależnie od koloru tła. Po więcej propozycji dla Twojego pupila zajrzyj do kategorii artykuły dla psów, a jeśli planujesz trening z motywacją smakową, sprawdź dział przysmaki dla psa, w którym znajdziesz trenerki i przysmaki liofilizowane różnych smaków. Tematykę zmysłów drugiego najczęściej spotykanego pupila omawiamy też w równolegle publikowanym wpisie o tym, jak widzą koty.

Wzrok psa to fascynujący kompromis między ostrością a wrażliwością, między kolorem a ruchem, między dniem a nocą. Twój pupil widzi świat inaczej niż Ty, ale wcale nie gorzej. Rozumiejąc, jakie kolory widzi pies, dobierzesz zabawki, smycze i akcesoria, które naprawdę pasują do jego percepcji, a nie do Twojej. Małą zmianą koloru piłki albo dobrym oświetleniem treningu możesz znacząco ułatwić Twojemu pupilowi codzienne życie.