Dysplazja stawu biodrowego u psa: objawy i leczenie

Dysplazja stawu biodrowego u psa to jedna z najczęstszych przyczyn kulawizny tylnych łap, a rozpoznanie brzmi dla wielu opiekunów jak wyrok. Nie jest nim. Przebieg zależy nie tylko od genów, ale też od tego, jak prowadzisz psa przez pierwszy rok życia. Zanim jednak przypiszesz sztywność albo niechęć do spaceru dysplazji, umów wizytę u weterynarza. Te same objawy dają zerwane więzadło krzyżowe czy choroby kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego, a różnicuje je badanie.

Na czym polega dysplazja stawu biodrowego u psa?

Staw biodrowy działa jak kula osadzona w miseczce. Głowa kości udowej powinna wpasowywać się w panewkę miednicy, a stabilność utrzymują więzadło obłe, torebka stawowa i mięśnie zadu. Przy dysplazji to dopasowanie jest nieprawidłowe: panewka bywa zbyt płytka, głowa kości udowej nie przylega do niej równomiernie, a staw pozwala na nadmierną ruchomość.

Konsekwencje są mechaniczne. Powierzchnie stawowe ocierają się o siebie w miejscach, które nie są do tego przystosowane, chrząstka zużywa się szybciej, a organizm próbuje odzyskać stabilność, dokładając tkankę kostną na brzegach stawu. Tak powstają osteofity i wtórna choroba zwyrodnieniowa, czyli osteoartroza, odpowiadająca za większość dolegliwości u psów dorosłych.

Dysplazja jest chorobą wielogenową. Pies nie dziedziczy jednego genu dysplazji, tylko zestaw cech budowy i tempa wzrostu, na które nakładają się warunki życia w okresie szczenięcym. Pies z obciążonym rodowodem może przejść przez życie bez objawów, a szczenię o dobrym pochodzeniu, prowadzone nieuważnie, potrafi rozwinąć zmiany.

Rasy, u których stwierdza się dysplazję najczęściej:

• owczarek niemiecki, u którego opadająca linia zadu bywa mylona z cechą wzorca zamiast z objawem

• labrador i golden retriever, gdzie sprawę pogarsza rasowa skłonność do nadwagi

• berneński pies pasterski i rottweiler, rosnące szybko i osiągające dużą masę ciała

• rasy olbrzymie, u których obciążenie stawu jest wysokie od szczenięctwa

Lista nie zamyka tematu. Dysplazja występuje też u ras niedużych, a u mopsa odsetek zajętych psów należy w statystykach do najwyższych ze wszystkich ras, tylko objawy bywają tam dyskretniejsze, bo pies mniej waży.

Jakie objawy dysplazji u psa widać w zależności od wieku?

Tu leży najczęstsze nieporozumienie. Dysplazja daje dwa różne obrazy kliniczne: objawy psa młodego wynikają z niestabilności stawu, dorosłego ze zwyrodnienia.

Jak rozpoznać dysplazję u szczeniaka i psa młodego?

Orientacyjnie od piątego do dwunastego miesiąca życia sygnałem jest zmiana zachowania, nie kulawizna. Pies skraca zabawę, omija schody albo pokonuje je bokiem, a wstawanie z legowiska wygląda na wysiłek, którego nie było miesiąc wcześniej.

Charakterystyczne jest tak zwane kicanie królicze, czyli odbijanie się obiema tylnymi łapami naraz zamiast naprzemiennego kroku. Pies odciąża w ten sposób niestabilne biodra. Dochodzi do tego chwiejny zad przy truchcie. Wielu opiekunów słyszy wtedy, że „to okres wzrostu i minie”. Takie objawy same ustępują na tyle rzadko, że nie ma na co liczyć: rozstrzyga badanie ortopedyczne, nie upływ czasu.

Co widać u psa dorosłego z chorobą zwyrodnieniową?

U psa dorosłego pierwszy plan zajmuje sztywność po odpoczynku. Pies wstaje po nocy sztywno, przez pierwsze kilkadziesiąt kroków porusza się oszczędnie, a po kilku minutach ruchu wyraźnie się rozchodzi.

Zmienia się też sylwetka. Zanik mięśni zadu sprawia, że tylna część ciała robi się węższa, a pies przenosi ciężar na przód. Efektem jest przerośnięta obręcz barkowa, czyli mocna klatka piersiowa przy słabym zadzie. Dochodzi niechęć do wskakiwania do auta i do dłuższych spacerów.

Oba obrazy łączy jedno: pies nie skarży się głosem, tylko zmienia sposób poruszania się.

Jak wygląda badanie RTG na dysplazję i ocena w skali FCI?

Rozpoznanie zaczyna się od badania ortopedycznego. Lekarz ocenia chód, obmacuje mięśnie, sprawdza zakres ruchu w biodrach i reakcję na odwodzenie oraz rotację. To wskazuje skalę problemu, ale nie zastępuje obrazowania.

Rozstrzyga zdjęcie RTG w pozycji wyprostowanej, z kończynami wyciągniętymi równolegle i symetrycznie ułożoną miednicą. U przytomnego psa takiego ułożenia się nie uzyska, dlatego badanie robi się w sedacji lub znieczuleniu ogólnym. Pełne rozluźnienie mięśni jest warunkiem wiarygodności: napięty pies „przytrzyma” staw i zdjęcie pokaże obraz lepszy niż rzeczywisty. Samą wizytę ułatwia wcześniejsze oswojenie psa z gabinetem, o czym piszemy w tekście o bezpiecznej wizycie u weterynarza.

Oficjalną ocenę wykonuje uprawniony lekarz według skali FCI, u większości ras po ukończeniu przez psa dwunastu miesięcy, a u ras dużych i olbrzymich dopiero po osiemnastu, tak stanowi regulamin FCI. Zdjęcie wykonane za wcześnie nie zostanie uznane do celów hodowlanych, więc wymagany wiek dla swojej rasy sprawdź w macierzystym związku kynologicznym. Skala ma pięć stopni:

Zdjęcie diagnostyczne u młodszego psa z objawami można wykonać wcześniej, ale służy ono leczeniu, nie kwalifikacji hodowlanej.

Stopień w skali FCI nie przekłada się prosto na samopoczucie psa. Zdarzają się psy z oceną D poruszające się sprawnie przez lata i psy z niższym stopniem, które kuleją. Decyzje terapeutyczne zapadają na podstawie obrazu klinicznego i zdjęcia razem.

Jak leczy się dysplazję stawów u psa?

Leczenie zachowawcze jest podstawą postępowania u większości pacjentów i opiera się na czterech filarach działających razem:

• utrzymanie prawidłowej masy ciała, bo każdy nadmiarowy kilogram obciąża chory staw przy każdym kroku

• regularny, kontrolowany ruch, czyli codzienne spokojne spacery na smyczy zamiast dwóch godzin szaleństwa raz w tygodniu

• fizjoterapia i hydroterapia, w tym bieżnia wodna, odbudowujące mięśnie zadu bez obciążania stawu ciężarem ciała

• leczenie przeciwbólowe prowadzone i dawkowane wyłącznie przez lekarza weterynarii, kontrolowane badaniami

Osobna sprawa to suplementy. Preparaty z glukozaminą, chondroityną czy kwasami omega-3 mogą wspierać komfort ruchu, ale nie odbudowują stawu, nie cofają zmian zwyrodnieniowych i nie zastępują leczenia prowadzonego przez lekarza. Więcej o tym, co zawierają suplementy na stawy dla zwierząt, znajdziesz w osobnym wpisie.

Leczenie chirurgiczne wchodzi w grę, gdy postępowanie zachowawcze nie kontroluje bólu albo gdy wiek i stan stawu dają szansę na zabieg korygujący. U psów młodych stosuje się zabiegi zmieniające ustawienie miednicy tak, by panewka lepiej obejmowała głowę kości udowej. Przy zaawansowanym zwyrodnieniu wykonuje się resekcję głowy i szyjki kości udowej albo wszczepienie endoprotezy. Wybór metody i moment operacji należą do chirurga ortopedy.

Jak zapobiegać dysplazji u psa w okresie wzrostu?

Genów nie zmienisz, ale najsilniejszy modyfikowalny czynnik ryzyka masz w rękach codziennie. To masa ciała i tempo wzrostu szczenięcia. Szczenię rasy dużej, karmione bez kontroli porcji, obciąża niedojrzały staw wtedy, gdy panewka i głowa kości udowej dopiero się do siebie dopasowują. Szczupłe szczenię rośnie wolniej, dochodzi do docelowej wielkości równie dobrze i ma lepsze rokowanie.

Z rozmów z opiekunami w naszym sklepie wynika, że najczęstszy błąd to dosypywanie karmy „bo ciągle prosi” i dokładanie wapnia do gotowej karmy dla szczeniąt. Nadmiar wapnia u ras dużych zaburza kostnienie i pogarsza rokowanie, a karma pełnoporcjowa jest już zbilansowana. Jeśli nie masz pewności co do wielkości porcji, pomoże kalkulator porcji karmy, a przy psie z grupy ryzyka skonsultuj żywienie z lekarzem.

Zostaje dom i podwórko, gdzie biodrom rosnącego psa pomagają trzy decyzje:

• maty i dywaniki na trasie codziennych przebiegów, bo śliskie panele zmuszają psa do łapania równowagi rozjeżdżającymi się tylnymi łapami

• ograniczenie skoków z kanapy, z bagażnika i za piłką przed ukończeniem roku, bo obciążają staw punktowo

• regularne skracanie pazurów, bo zbyt długie zmieniają ustawienie łapy i sposób odbicia

Żadna z nich nie kosztuje wiele, a razem zdejmują ze stawów sporo pracy.

Jeśli widzisz u psa którykolwiek z opisanych objawów, nie czekaj i umów wizytę u lekarza weterynarii. Wcześnie rozpoznana dysplazja daje znacznie więcej opcji terapeutycznych niż zaniedbana. A gdy masz już plan leczenia, w naszej ofercie dla psów znajdziesz karmy o kontrolowanej kaloryczności, maty antypoślizgowe i preparaty wspierające komfort ruchu, dobierane wspólnie z lekarzem prowadzącym.