Zapalenie pęcherza u psa: objawy, leczenie i zapobieganie

Zapalenie pęcherza u psa zaczyna się niepozornie: pies prosi na dwór częściej, przysiada co kilka metrów i oddaje po kilka kropli moczu. Bez leczenia zakażenie może przejść wyżej, do nerek, albo maskować kamicę, guz pęcherza czy ropomacicze u niesterylizowanej suki. Pokazujemy, które objawy wymagają reakcji w godzinach i jak wygląda rzetelna diagnostyka.

Jakie objawy zapalenia pęcherza u psa wymagają szybkiej reakcji?

Dyzuria, czyli bolesne oddawanie moczu, objawia się napinaniem grzbietu, kwileniem i długim przysiadaniem bez efektu. Pollakiuria to częste oddawanie małych porcji: pies, który wychodził cztery razy dziennie, prosi dziesięć razy. Dołączają się parcie na mocz, oblizywanie okolicy ujścia cewki i nietrzymanie moczu w domu.

Krew w moczu bywa pierwszym zauważonym objawem. Krwotoczne zapalenie pęcherza u psa daje mocz różowy lub brunatny, czasem ze skrzepami, a krew pojawia się na końcu strumienia.

Sporadyczne zapalenie pęcherza nie daje zwykle gorączki ani wymiotów, bo stan zapalny ogranicza się do błony śluzowej. Objawy ogólne przesuwają podejrzenie wyżej i czas liczy się w godzinach.

Co odróżnia zapalenie pęcherza od kamicy i blokady cewki moczowej?

U kotów dominuje idiopatyczne zapalenie dolnych dróg moczowych, stan jałowy, w którym antybiotyk nie ma uzasadnienia. U psów bakteryjne zapalenie pęcherza jest częste, więc schematów z tekstów o kocich problemach moczowych nie wolno przenosić na psy.

Kamica daje objawy niemal identyczne, ale podłoże jest mechaniczne. Struwity powstają u psów często wtórnie do zakażenia bakteriami rozkładającymi mocznik i alkalizującymi mocz, a szczawiany wapnia tworzą się w moczu kwaśnym i diety ich nie rozpuszczą. Rozstrzyga badanie obrazowe: kamień wielkości ziarna grochu potrafi zalegać w pęcherzu latami i dawać tylko nawroty infekcji.

U niesterylizowanych suk osobnym tropem jest ropomacicze. Wzmożone pragnienie, apatia i wyciek z dróg rodnych pojawiają się kilka tygodni po cieczce i łatwo pomylić je z infekcją moczową. Rozróżnienie jest ważne, bo ropomacicze leczy się operacyjnie, a sam antybiotyk problemu nie rozwiąże. Sygnały ostrzegawcze zebraliśmy w tekście o ropomaciczu u suk.

Kiedy niemożność oddania moczu u samca psa staje się stanem nagłym?

Niedrożność cewki to najgroźniejszy scenariusz i dotyczy przede wszystkim samców. Cewka psa zwęża się w rowku kości prącia, czyli os penis, i właśnie na tej wysokości zatrzymują się kamienie przemieszczające się z pęcherza.

Pies napina się wielokrotnie, nie oddając ani kropli, brzuch staje się twardy i bolesny, dochodzą wymioty i apatia. Przy całkowitym zatrzymaniu moczu mocznica rozwija się w ciągu 36-48 godzin, a bez odbarczenia zwierzę umiera w ciągu około 72 godzin, najczęściej wskutek hiperkaliemii i arytmii. Grozi też pęknięcie pęcherza, dlatego nie czekamy do rana.

Jak wygląda diagnostyka: badanie moczu i posiew przed antybiotykiem?

Rozpoznanie opiera się na badaniu ogólnym moczu: ocenia się ciężar właściwy, pH, białko, krew i leukocyty, a w osadzie bakterie, krystalurię i komórki nabłonka. Mocz pobrany przez cystocentezę, czyli nakłucie pęcherza cienką igłą, zwykle pod kontrolą ultrasonografu, nie zawiera bakterii z okolicy ujścia cewki.

Posiew moczu z antybiogramem przed antybiotykiem oszczędza tygodnie nieskutecznego leczenia. Wśród izolatów z moczu psów Escherichia coli odpowiada za około 47,6 procent, gronkowce koagulazododatnie za 14,9 procent, Enterococcus za 9,9 procent, a Proteus za 9,0 procent (retrospektywna analiza 697 izolatów psich, Niemcy, 2022). Rozkład zależy od kraju i od tego, czy pies był już leczony. Materiał trzeba wysiać w ciągu 24 godzin od pobrania i tylko wtedy, gdy przez ten czas stał w lodówce, bo w temperaturze pokojowej liczą się minuty.

Przed wizytą warto przygotować kilka rzeczy:

• Porcję porannego moczu w pojemniku z apteki, w lodówce maksymalnie 4-6 godzin, bo tyle wystarczy na badanie ogólne; na posiew lekarz pobierze mocz przez cystocentezę.
• Notatkę: od kiedy objawy, ile razy na dobę pies prosi na dwór, czy była krew.
• Listę leków i suplementów, także bez recepty, oraz datę ostatniej cieczki u suki.

Taka notatka skraca wizytę. Przy nawracającym zapaleniu pęcherza u psa ultrasonografia jest standardem: szuka się kamienia, polipa lub uchyłka. Gdy dołączają wymioty i bolesność brzucha, diagnostyka obejmuje też trzustkę, co opisaliśmy w tekście o objawach zapalenia trzustki u psów. Bakteriuria bezobjawowa, czyli bakterie w moczu bez dolegliwości, nie jest wskazaniem do antybiotyku.

Dlaczego furagina i inne leki ludzkie nie są dla psa?

Pytanie o furaginę przy zapaleniu pęcherza u psa wraca bardzo często, a odpowiedź brzmi: nie na własną rękę. O nitrofuranie dla psa decyduje wyłącznie lekarz, w ramach tak zwanej kaskady i po posiewie. Furazydyna to nitrofuran, tak jak nitrofurantoina. Nitrofurantoinę stosuje się u psów, ale poza wskazaniami rejestracyjnymi, w dawce przeliczanej przez lekarza na kilogram masy ciała, przez kilka do kilkunastu dni i jako lek drugiego wyboru, po antybiogramie.

Nitrofurany często wywołują u psów wymioty i biegunkę, a przy dłuższym podawaniu opisywano polineuropatię, zwłaszcza u zwierząt z upośledzoną pracą nerek, czego opiekun bez badania krwi nie wykluczy. Skuteczność zależy też od kwaśnego odczynu moczu (jest największa przy pH bliskim 5), a Proteus i Pseudomonas pozostają zwykle oporne. Psu z kamicą struwitową, przy której mocz jest zasadowy, taki lek nie pomoże, a opóźni właściwe leczenie.

Ibuprofen i paracetamol z ludzkiej apteczki uszkadzają u psów przewód pokarmowy, nerki i wątrobę w dawkach pozornie niewielkich. Antybiotyk bywa z kolei przyczyną luźnych stolców, co nie jest powodem do przerywania terapii, a postępowanie opisaliśmy w tekście o biegunce u psa.

Rozsądne leczenie domowe to nie leki, lecz warunki pomagające wypłukać drogi moczowe:

• Woda w dwóch, trzech miejscach w domu, bo pies pije częściej, gdy nie musi po nią chodzić.
• Dolewanie 50-100 ml letniej wody do karmy albo przejście na karmę mokrą.
• Wyjścia co 3-4 godziny, żeby mocz nie zalegał w pęcherzu przez pół dnia.

Te działania nie zastępują leczenia przyczynowego i nie były badane klinicznie, ale są bezpieczne i tanie. Jeśli po 48 godzinach od wdrożenia antybiotyku objawy nie słabną, wracamy do lecznicy. Gdy pies napina się i nie oddaje ani kropli moczu, jedziemy natychmiast, nie czekając tych 48 godzin.

Czy żurawina pomaga przy zapaleniu pęcherza u psa?

Żurawinę sprzedaje się z obietnicą, że proantocyjanidyny zablokują przyczepianie bakterii do ściany pęcherza. Mechanizm dotyczy tylko szczepów Escherichia coli z fimbriami. Dowody u psów są ubogie: jedno małe badanie kliniczne bez grupy placebo i prace, w których mocz psów po żurawinie hamował przyczepianie się E. coli do komórek in vitro. To za mało, by mówić o skuteczności. Traktujemy ją jako dodatek o niepotwierdzonym działaniu, nigdy w miejsce leczenia ustalonego przez lekarza.

Ile trwa leczenie i jak ograniczyć nawracające zapalenie pęcherza u psa?

Wytyczne z 2019 roku ISCAID, międzynarodowego towarzystwa chorób zakaźnych zwierząt towarzyszących, zalecają w sporadycznym bakteryjnym zapaleniu pęcherza antybiotyk na 3-5 dni zamiast dawnych 10-14 dni. Lekami pierwszego wyboru pozostają amoksycylina i trimetoprim z sulfonamidem, a amoksycylina z klawulanianem jest dopuszczalna, choć nie przewyższa amoksycyliny. Poprawę widać zwykle w ciągu 24-48 godzin, ale to, że pies przestał kwilić, nie jest dowodem wyleczenia.

Zakażenia przetrwałe i nawroty tym samym patogenem leczy się 7-14 dni. Jeśli posiew pokazuje inną bakterię, to nowe zakażenie i wystarczy znów 3-5 dni. Nawracające zapalenie pęcherza to trzy epizody w ciągu 12 miesięcy albo dwa w ciągu 6 miesięcy, a wtedy sens ma kontrolny posiew po terapii i szukanie przyczyny strukturalnej.

Profilaktyka sprowadza się do kilku nawyków ograniczających zastój moczu:

• Wyliczenie zapotrzebowania na wodę (orientacyjnie 50-60 ml na kilogram masy ciała) i kontrola spożycia.
• Minimum cztery wyjścia na dobę u psa dorosłego, z dłuższą przerwą dopiero na noc.
• Utrzymanie prawidłowej masy ciała, bo otyłość u suk sprzyja gromadzeniu się wydzieliny w okolicy sromu.

Te zmiany nic nie kosztują i warto je wdrożyć u psa po kilku epizodach, choć nie mamy badań mierzących ich wpływ na nawroty. Miski ceramiczne, fontanny z filtrem i karmy mokre na drogi moczowe znajdziesz w naszej ofercie dla psów, a dietę weterynaryjną ustalamy wcześniej z lekarzem.

Przy trzecim epizodzie w roku lepiej poprosić o pełny bilans: posiew, ultrasonografię, u suk ocenę macicy, u psów starszych badanie krwi. Przewlekłe nawroty bywają pierwszym objawem cukrzycy, zespołu Cushinga lub niewydolności nerek, a wtedy leczenie samego pęcherza nie da trwałego efektu.