Skręt żołądka u psa: objawy, pierwsza pomoc i profilaktyka

Skręt żołądka u psa to stan bezpośredniego zagrożenia życia, w którym o przeżyciu decydują pierwsze godziny. Rozdęty gazem żołądek obraca się wokół własnej osi, najczęściej o 180 do 360 stopni, i zaciska wpust oraz odźwiernik. Gaz nie ma ujścia, rosnący narząd uciska żyłę główną doogonową, powrót krwi do serca spada i zwierzę wchodzi we wstrząs hipowolemiczny. W piśmiennictwie to rozszerzenie i skręt żołądka, czyli GDV u psa.

Opiekunowie psów głębokoklatkowych pytają nas o jedno: skąd wiedzieć, że to już skręt, a nie przejedzenie. Poniżej opisujemy, co widać w kolejnych minutach i czego robić nie wolno.

Jak rozpoznać skręt żołądka u psa w pierwszych minutach?

Najbardziej charakterystyczne są nieproduktywne odruchy wymiotne. Pies przybiera pozycję do zwymiotowania i gwałtownie pracuje przeponą, ale z pyska wydobywa się tylko ślina lub biała piana. To skutek zaciśnięcia wpustu: treść nie ma którędy wyjść. Równolegle narasta wzdęcie brzucha, twardego, z bębenkowym odgłosem przy opukiwaniu, najbardziej za ostatnim żebrem, w miejscu największego napięcia.

Niepokój rośnie szybko. Pies chodzi w kółko, wstaje i kładzie się co kilkanaście sekund, czasem przyjmuje pozycję modlitewną, z przednimi łapami na ziemi i zadem w górze. Dalej dołączają przyspieszony oddech, blednące lub sine dziąsła i słabo wyczuwalne tętno.

Granicy między samym rozszerzeniem a skrętem nie ustali się w domu, bo rozstrzyga o niej zdjęcie radiologiczne. Przy nieproduktywnych odruchach wymiotnych u psa dużej rasy zakładamy więc najgorszy scenariusz. Apatia i bolesność brzucha pasują też do zapalenia trzustki, ale w nim objawy narastają przez kilkanaście godzin, a brzuch nie rozdyma się w oczach.

Co robić, a czego nie wolno robić przed dotarciem do kliniki?

Jedyną realną pomocą opiekuna jest szybki transport. W aucie warto mieć kogoś przy zwierzęciu, żeby pies mógł przyjąć pozycję, w której najswobodniej oddycha, i nie przewrócił się przy hamowaniu. Dzwoniąc do kliniki, podajemy rasę, masę ciała i godzinę pojawienia się objawów: zespół przygotuje wtedy płyny i zgłębnik żołądkowy przed przyjazdem.

Większość domowych błędów wynika z dobrych intencji. Te działania pogarszają sytuację:

• Nie wywołujemy wymiotów. Przy zaciśniętym wpuście pies nie zwymiotuje, a wymuszone odruchy grożą zachłyśnięciem i pęknięciem ściany żołądka.
• Nie podajemy wody ani jedzenia. Każdy dodatkowy płyn zwiększa objętość treści, która nie ma ujścia.
• Nie sięgamy po domową apteczkę. Symetykon, węgiel czy leki przeciwbólowe nie odbarczą żołądka, a mogą maskować objawy.
• Nie masujemy i nie uciskamy brzucha, bo przy niedokrwionej ścianie ryzyko perforacji jest realne.
• Nie czekamy do rana ani na poprawę. Opóźnienie o kilka godzin przekłada się na zakres martwicy i śmiertelność.

Zdarza się, że opiekun bierze odruchy wymiotne za krztuszenie po skubaniu trawy. Różnica ma znaczenie, bo powody, dla których pies je trawę, są zwykle banalne, a puste próby zwymiotowania u psa z rosnącym brzuchem bywają ostatnim sygnałem przed wstrząsem.

Które rasy i czynniki ryzyka najbardziej zwiększają zagrożenie?

Zagrożenie skupia się na psach głębokoklatkowych, z wysokim wskaźnikiem głębokości do szerokości klatki piersiowej. Taka budowa daje żołądkowi swobodę ruchu, a z wiekiem rozciągają się więzadła, które go stabilizują.

Wiek działa bezlitośnie: u ras dużych zagrożenie rośnie o około 20% z każdym rokiem życia, licząc od piątego roku, a u ras olbrzymich już od trzeciego. Znaczenie ma również temperament, bo psy lękowe chorują częściej niż zwierzęta o pogodnym nastawieniu. Liczy się też rodzina: gdy rodzic albo rodzeństwo przeszło GDV, ryzyko rośnie o około 63%.

Sposób karmienia dorzuca swoje. Jeden duży posiłek dziennie jest udokumentowanym czynnikiem ryzyka, podobnie jak brak w diecie kawałków większych niż 30 mm, które działają ochronnie. W badaniach nad dietą ras wysokiego ryzyka karma sucha z tłuszczem lub olejem wśród pierwszych czterech składników wiązała się z ryzykiem wyższym o 170%, a moczenie karmy z kwasem cytrynowym podnosiło je o 320%. Wielkość porcji pomoże ustalić kalkulator dziennej dawki karmy.

Dlaczego uniesiona miska nie chroni przed skrętem żołądka?

Rada o podstawce pod miskę krąży po poradnikach od lat i jest sprzeczna z danymi. W badaniu kohortowym na ponad 1600 psach ras dużych i olbrzymich karmienie z uniesionej miski wiązało się z ryzykiem wyższym ponad dwukrotnie, czyli o około 110%. Autorzy szacowali, że podstawkom dało się przypisać od 4 do 8% przypadków GDV.

Efekt zależał od wysokości miski i wielkości psa. U ras dużych ryzyko rosło 3,06 raza przy misce nie wyższej niż 30 cm, a przy wyższej było takie jak przy karmieniu z podłogi. U ras olbrzymich zależność była odwrotna: wzrost 2,29 raza dotyczył misek powyżej 30 cm. Żadne badanie nie wykazało, by podłoga zwiększała zagrożenie, więc pozostaje bezpieczniejszym wyborem. Podstawka ma uzasadnienie wyłącznie ortopedyczne i wtedy decyduje o niej lekarz.

Jak wyglądają rokowania po skręcie żołądka u psa?

Bez interwencji chirurgicznej pełnoobjawowy skręt jest niemal zawsze śmiertelny, bo niedokrwiona ściana żołądka ulega martwicy w ciągu kilku godzin. Przy leczeniu operacyjnym śmiertelność wynosi od 10 do 33%, a w ośrodkach z szybką stabilizacją przedoperacyjną zbliża się do dolnej granicy. W prospektywnym badaniu na 136 psach 24,3% zmarło lub zostało poddanych eutanazji w pierwszym tygodniu, co pokazuje, że udana operacja nie zamyka sprawy.

Rokowania zależą od kilku mierzalnych czynników, ocenianych już przy przyjęciu:

• Czas od wystąpienia objawów do odbarczenia żołądka, jedyny czynnik zależny od opiekuna.
• Stan ściany żołądka na otwarciu: ogniska martwicy wymagające resekcji pogarszają przebieg.
• Konieczność splenektomii przy zakrzepicy naczyń śledzionowych.
• Komorowe pobudzenia dodatkowe w pierwszej dobie po zabiegu.
• Stężenie mleczanów przy przyjęciu, pomocne w ocenie głębokości niedokrwienia.

Osobna sprawa to nawroty, podawane w poradnikach zwykle jedną liczbą. Rozróżnienie jest istotne: po samym odbarczeniu, bez przyszycia żołądka do ściany brzucha, nawrót opisywano u 50 do 80% psów. Tam, gdzie w tej samej operacji wykonano gastropeksję, odsetek nawrotów w nowszych pracach mieścił się między 0 a 7%. Pytanie o gastropeksję zadajemy chirurgowi przed zabiegiem, nie po wypisie.

Jak zapobiegać skrętowi żołądka i kiedy rozważyć gastropeksję?

Profilaktyka nie daje gwarancji, ale usuwa czynniki realnie podnoszące ryzyko. Te zasady stosujemy u psów głębokoklatkowych od pierwszych miesięcy:

• Dzielimy dzienną porcję na dwa lub trzy posiłki, nigdy na jeden duży.
• Miskę stawiamy na podłodze, chyba że lekarz zalecił inaczej.
• Godzinę odstępu zachowujemy w obu kierunkach: wysiłek nie powinien poprzedzać posiłku ani następować zaraz po nim.
• U psów łapczywych sięgamy po miskę spowalniającą lub matę węchową.
• Karmimy osobno, bo rywalizacja przy misce przyspiesza tempo jedzenia.

Należy się tu uczciwa uwaga o łapczywości. Z sześciu badań tylko dwa wykazały związek szybkiego jedzenia z GDV, i to z szerokimi przedziałami ufności, więc miska spowalniająca jest rozsądnym, lecz nieudowodnionym środkiem. Akcesoria do karmienia znajdziesz w naszej ofercie dla psów.

Gastropeksja profilaktyczna to trwałe przyszycie żołądka do ściany jamy brzusznej, odbierające mu możliwość obrotu. Rozważa się ją u dogów niemieckich i innych ras olbrzymich, u psów, których rodzic lub rodzeństwo przeszło GDV, i po epizodzie samego rozszerzenia. Technika klasyczna wymaga laparotomii, wariant laparoskopowy tylko dwóch lub trzech nacięć, co daje szybszą rekonwalescencję. Zabieg łączy się najczęściej z kastracją, by nie narażać psa na drugie znieczulenie.

Jedno zastrzeżenie decyduje o bezpieczeństwie, a bywa pomijane: gastropeksja zapobiega skrętowi, lecz nie samemu rozszerzeniu żołądka gazem. Pies po zabiegu nadal może mieć rozdęty brzuch i wymaga pilnej pomocy, choć bez dramatycznego zaciśnięcia naczyń. Opiekun musi znać objawy równie dobrze jak przed zabiegiem. Dobrym nawykiem jest wpisanie numeru całodobowej lecznicy do kontaktów i sprawdzanie raz w roku, która placówka w okolicy operuje na nocnym dyżurze.